Bu yazıda iyi bir istemi kötüsünden ayıran somut kuralları, her birine bir örnekle birlikte ele alıyoruz. Amaç sihirli kalıplar ezberlemek değil; modelle çalışmayı, işi iyi tarif etme becerisine dönüştürmek.

Yeni gelen bir çalışana iş verdiğinizi düşünün

En kullanışlı benzetme şu: Yapay zekâ modeli, çok okumuş ama şirketinizde ilk gününü geçiren zeki bir çalışan gibidir. Genel bilgisi geniştir; ama müşterinizi, projenizi, yöneticinizin neyi sevmediğini, raporun kime gideceğini bilmez. Ona “şu raporu toparla” derseniz bir şey yapar, ama sizin istediğiniz şeyi değil.

Aynı çalışana iyi bir yönetici ne söylerdi? İşin amacını, kime hitap edeceğini, hangi kaynaklardan yararlanacağını, sonucun hangi biçimde teslim edileceğini ve nelerden kaçınması gerektiğini. İyi bir istem de tam olarak bunları içerir.

Kural 1: Bağlamı esirgemeyin

Model sizin durumunuzu bilmez. Kim olduğunuzu, ne için çalıştığınızı, metnin nerede kullanılacağını yazmak, cevabın kalitesini en çok artıran tek adımdır.

• Zayıf: “Bir ürün tanıtım metni yaz.”
• Güçlü: “Küçük bir aile işletmesiyiz, Ege’de zeytinyağı üretiyoruz. İnternet sitemizdeki soğuk sıkım zeytinyağı ürün sayfası için tanıtım metni lazım. Okuyucular çoğunlukla 35 yaş üstü, sağlıklı beslenmeye önem veren kişiler.”

İkinci istemde model kime, ne için, hangi ortamda yazacağını bilir. Bu bilgi olmadan ancak tahmin yürütebilir.

Kural 2: Hedefi ve okuyucuyu açıkça söyleyin

“Açıkla” kelimesi tek başına belirsizdir. Bir konuyu lise öğrencisine açıklamakla bir uzmana açıklamak çok farklı metinler üretir. Okuyucunun seviyesini ve metinden ne elde etmesi gerektiğini belirtin.

“Bulut bilişimi, teknik geçmişi olmayan bir muhasebe ekibine anlat. Amaç, şirketin yeni sistemine geçerken neden dosyaların artık kendi bilgisayarlarında durmayacağını anlamaları.”

Burada hem okuyucu hem de metnin işlevi tanımlı. Model jargondan kaçınması ve somut bir kaygıya cevap vermesi gerektiğini bilir.

Kural 3: Çıktının biçimini tarif edin

Uzunluk, yapı ve ton belirtilmediğinde model kendi alışkanlığına döner; bu da çoğu zaman gereğinden uzun, maddelerle dolu bir metindir. Ne istediğinizi somut olarak söyleyin:

• Uzunluk: “en fazla 150 kelime”, “üç paragraf”, “tek cümle”.
• Yapı: “önce bir özet cümlesi, sonra üç madde”, “tablo olarak: sütunlar ad, avantaj, dezavantaj”.
• Ton: “resmî ama soğuk olmayan”, “arkadaşça”, “yalın ve teknik”.
• Dil ve yazım: “Türkçe yaz, İngilizce terimlerin Türkçe karşılığını kullan, gerekirse parantez içinde İngilizcesini ver.”

Biçim tarifi özellikle çıktıyı başka bir yere yapıştıracaksanız önemlidir. Bir tabloya aktarılacak veriyi düz metin olarak almak, sonradan zaman kaybettirir.

Kural 4: Anlatmak yerine örnek gösterin

Bazı istekleri tarif etmek zordur. “Bizim üslubumuzla yaz” demek modele hiçbir şey anlatmaz. Bunun yerine bir veya iki örnek verin. Model örnekteki tonu, uzunluğu ve yapıyı yakalamakta oldukça başarılıdır.

“Aşağıda daha önce yazdığımız iki ürün açıklaması var. Aynı üslupla, aynı uzunlukta, yeni ürünümüz olan kekik balı için bir açıklama yaz.”

Örnek verirken dikkat edilecek bir nokta var: Model örneği fazla sadık kopyalayabilir. Tek bir örnek verirseniz cümle yapısını bile taklit edebilir. Farklı türden iki üç örnek, kalıbı daha iyi anlatır.

Kural 5: Sınırları ve yasakları belirtin

Ne istemediğinizi söylemek de istediğinizi söylemek kadar işe yarar. Ancak yasakları olumlu bir yönergeyle birlikte vermek daha etkilidir. Sadece “klişe kullanma” demek yerine ne yapılmasını istediğinizi de ekleyin.

• “Abartılı pazarlama dilinden kaçın; ‘eşsiz’, ‘mükemmel’, ‘devrim niteliğinde’ gibi sıfatlar yerine ürünün somut özelliklerini anlat.”
• “Emin olmadığın bir bilgiyi yazma; bilmiyorsan ‘bu konuda kesin bilgim yok’ de.”
• “Fiyat ve tarih uydurma; bunlar için köşeli parantez içinde boş yer bırak.”

Özellikle son madde pratikte çok işe yarar. Model eksik bilgiyi uydurmak yerine yer tutucu bırakırsa, metni kontrol etmek ve doldurmak sizin için çok daha kolay olur.

Kural 6: Büyük işleri adımlara bölün

Tek bir istemle “pazar araştırması yap, rakipleri analiz et, strateji öner ve sunum hazırla” demek, her parçanın yüzeysel kalmasına yol açar. Karmaşık işleri aşamalara ayırın ve her aşamanın sonucunu kontrol ederek ilerleyin.

1. Önce taslak bir yapı isteyin: “Bu rapor için bölüm başlıklarını ve her bölümde ele alınacak soruları listele.”
2. Yapıyı düzeltin, onaylayın.
3. Bölümleri tek tek yazdırın, gerekirse her biri için ek bilgi verin.
4. En sonda bütün metni tutarlılık açısından gözden geçirtin.

Bu yöntem hem kaliteyi artırır hem de hatayı erken yakalamanızı sağlar. Yanlış bir yapı üzerine on sayfa yazdırdıktan sonra geri dönmek çok daha zahmetlidir.

Kural 7: İlk cevap bir taslaktır

İstem yazmak tek atışlık bir iş değildir. İlk cevabı bir taslak olarak görün ve geri bildirim verin. Burada da belirsizlikten kaçının: “Daha iyi yap” yerine neyin değişmesi gerektiğini söyleyin.

• “İkinci paragraf çok genel kaldı; oraya müşterinin kargo süresiyle ilgili kaygısına cevap veren bir cümle ekle.”
• “Ton fazla resmî oldu, ‘siz’ hitabını koru ama cümleleri kısalt.”

Sohbet uzadıkça model önceki ayrıntıları gözden kaçırmaya başlayabilir. Çok fazla düzeltme biriktiyse, öğrendiklerinizi tek bir yeni ve kapsamlı isteme dönüştürüp temiz bir sohbette baştan başlamak çoğu zaman daha iyi sonuç verir.

Uygulamalı örnek: Bir istemi adım adım iyileştirmek

Bir yazılım ekibinde çalıştığınızı ve müşteriye bir gecikmeyi bildirmeniz gerektiğini düşünelim.

İlk hâli: “Müşteriye proje gecikmesi için e-posta yaz.”

Bu istemle gelen metin muhtemelen genel bir özür ve belirsiz bir söz içerir. Şimdi kuralları uygulayalım:

Geliştirilmiş hâli: “Bir yazılım firmasında proje yöneticisiyim. Müşterimiz bir lojistik şirketi; onlar için geliştirdiğimiz depo takip uygulamasının ödeme modülü, entegrasyon yapılan bankanın test ortamındaki sorunlar nedeniyle gecikecek. Müşterinin bilgi işlem müdürüne bir e-posta yazmam gerekiyor. Gecikmeyi açıkça kabul et ama suçu tamamen bankaya atma; ne yaptığımızı ve yeni planı anlat. Yeni teslim tarihi için [TARİH] yer tutucusu bırak. Ton profesyonel ve sakin olsun, en fazla 180 kelime. Sonunda kısa bir görüşme teklif et.”

İkinci istemde bağlam, okuyucu, amaç, ton, uzunluk, kaçınılacak tutum ve yer tutucu kuralı var. Model artık tahmin etmek yerine tarif edilen işi yapar.

Sık yapılan hatalar

• Modelin bildiğini varsaymak: “Geçen sefer konuştuğumuz gibi” demek, aynı sohbette değilseniz işe yaramaz. Gerekli bilgiyi her seferinde verin.
• Çelişkili talimatlar: “Kısa ve çok ayrıntılı olsun” gibi istekler modeli ikisinin arasında bir yere iter. Önceliği belirtin.
• Kalıp istemlere fazla güvenmek: İnternette dolaşan “mükemmel istem” şablonları başlangıç için faydalı olabilir, ama sizin bağlamınızı yazmadığınız sürece genel sonuç üretir.
• Kontrol etmeden kullanmak: İyi yazılmış bir istem hatayı azaltır ama ortadan kaldırmaz. Özellikle olgular, sayılar ve isimler her zaman gözden geçirilmelidir.

Kısa kontrol listesi

Bir istemi göndermeden önce kendinize şu soruları sorun:

1. Model kim olduğumu ve bu işin ne için yapıldığını biliyor mu?
2. Okuyucu kim, metinden ne elde etmeli?
3. Uzunluk, yapı ve ton belli mi?
4. Örnek vermem işi kolaylaştırır mı?
5. Kaçınılması gereken şeyleri ve uydurulmaması gereken bilgileri belirttim mi?
6. İş tek seferde mi yapılmalı, yoksa adımlara mı bölünmeli?

Bu altı sorunun cevabı istemde varsa, aldığınız sonuç büyük ihtimalle ilk denemede bile kullanılabilir düzeyde olacaktır. İstem yazmak aslında yeni bir beceri değil; iyi bir iş tanımı yazma becerisinin yapay zekâya uyarlanmış hâlidir.

“İyi bir istem (prompt) nasıl yazılır? Kurallar ve örnekler” haberi, Etesio Teknoloji’nin yapay zekâsı Safinaz tarafından Türkçeleştirilip yayına alınmıştır.