Yapay zekâ teknolojilerinin devasa büyüme hızı, teknoloji dünyasının arka planındaki fiziksel gerçeklikleri her geçen gün daha sert bir şekilde gözler önüne seriyor. ABD genelinde seçimlerin yapıldığı dönemde, dünyanın en büyük veri merkezi üssü olarak bilinen Virginia eyaletindeki Ashburn bölgesinde yaşanan manzara, bu endişelerin merkezinde yer alıyor. Yolların kenarında yükselen devasa beton binalar, teknolojinin ardındaki devasa fiziksel altyapıyı gözler önüne seriyor.

Kültür Savaşı Mı Yoksa Enerji Arayışı Mı?
Büyük teknoloji şirketleri, veri merkezlerine yönelik artan toplumsal tepkinin asıl nedeninin doğrudan binaların kendisi olmadığını savunuyor. Seçimlerden kısa süre sonra OpenAI’ın baş küresel ilişkiler sorumlusu Chris Lehane, bu tesislerin halkın ekonomik sıkıntılar, kurumsal güç ve gelecek kontrolünü kaybetme endişelerinin bir yansıması haline geldiğini öne sürdü. Başka bir deyişle, bu durumun bir kültür savaşı olduğu ifade ediliyor.
Ancak bölgede yapılan gözlemler, bu açıklamanın gerçeğin yalnızca bir kısmını yansıttığını gösteriyor. Veri merkezi karşıtı tepkilerin temelinde, büyük teknoloji şirketlerinin kabul etmek istemediği devasa bir elektrik tüketimi gerçeği yatıyor. Sektör imajını tazeleyebilir ancak devasa elektrik iştahının yarattığı fiziksel sonuçlardan kaçaması mümkün görünmüyor.
Şebeke Elektriği ve Doğalgaz Türbinleri
Yapay zekâ şirketlerinin talep ettiği veri merkezlerini çalıştırmanın iki temel yolu bulunuyor. Bunlardan ilki mevcut elektrik şebekesine bağlanmak, ikincisi ise tesisin kendi sahasında elektrik üretmek. Virginia’nın Loudoun İlçesinde, veri merkezlerinin çoğu hâlihazırda mevcut şebekeye bağlı durumda. Örneğin Equinix tarafından işletilen bir tesiste, yedek güç için devasa dizel jeneratörler bulunuyor ancak ana enerji yerel bir elektrik sağlayıcısından alınıyor. Bu sağlayıcının elektriğinin büyük kısmı ise doğalgaz kullanılarak üretiliyor.
Virginia bölgesinde faaliyet gösteren ortalama bir veri merkezinin güç kapasitesi 54 megavat seviyesinde bulunuyor. Bu miktar, Denver Uluslararası Havalimanı’nın çektiği elektrikten bile daha fazla bir güce denk geliyor. Bölgedeki tanınmış aktivistlerden Elena Schlossberg, endüstrinin bu mücadeleyi bir kültür savaşı olarak yansıtmasından duyduğu rahatsızlığı dile getirerek, durumun her zaman güç yani elektrik ile ilgili olduğunu vurguluyor.
Son dönemdeki protestolar, eyalette yeni kuralların getirilmesine yol açtı. Buna göre veri merkezleri, şebekeye çekilecek yeni hatların maliyetini tamamen kendileri karşılamak zorunda kalıyor. Geliştiriciler ayrıca, talep yoğunluğunun en yüksek olduğu saatlerde şebekeden tamamen koparılacakları yeni kurallara hazırlık yapıyor. Şebekenin zorlanması durumunda tesislerin daha fazla dizel jeneratör çalıştıracağı veya enerji şirketlerinin fosil yakıt kaynaklarını artıracağı endişeleri de dile getiriliyor.
Kendi Enerjisini Üreten Devasa Tesisler
Ülkenin diğer bölgelerinde inşa edilen yapay zekâ veri merkezleri ise genellikle şebeke altyapısının bulunmadığı kırsal alanlarda kuruluyor. İstenen devasa ölçek nedeniyle şirketler kendi enerjilerini yanlarında getirmek zorunda kalıyor. Bu durum genellikle doğalgazla çalışan türbinlerin kurulması anlamına geliyor. Örneğin Anthropic şirketinin, yapay zekâ sektörü tarafından gerçekleştirilen en büyük güç üretimi satın almalarından birine imza atarak gaz türbinleri için milyarlarca dolar ödemeyi kabul ettiği biliniyor.
Yapay zekâ eğitimi için cazip olan en küçük veri merkezleri bile 300 megavatlık bir güce ihtiyaç duyuyor. En ideal tesislerin ise 6,000 megavatlık bir güce ulaşması bekleniyor. Bu rakam, Chicago gibi büyük bir şehrin toplam enerji tüketimine denk geliyor. Şirketlerin kendi enerjilerini üretmesi şebekeyi rahatlatıyor gibi görünse de, bu ölçekte enerji üretimi çevre üzerindeki olumsuz etkileri kaçınılmaz kılıyor. Doğalgaz türbinleri hava kirletici gazlar salarken, acil durumlarda devreye giren dizel jeneratörler durumu daha da kötüleştiriyor.
Sektörün Geleceği ve Uzay Seçeneği
Büyük teknoloji şirketlerinin karşılaştıkları tepkileri salt bir kültür savaşına bağlamaları, bilgisayarlarla dolu küçük şehir benzeri bu tesislerin çevreye verdiği etkileri gizliyor. Şirketler vergi gelirlerini artırarak, yerel istihdam sağlayarak ve topluluk katılımını artırarak durumu dengelemeye çalışabilir. Ancak küçük bir kasabaya devasa bir eğlence parkı, uluslararası bir havalimanı ve dev bir sanayi tesisi kurulması istendiğinde halkın endişe duyması şaşırtıcı olmamalıdır.
Sektör içerisindeki uzmanlar, büyüme planlarının halkın tepkisinden ziyade en çok elektrik eksikliği nedeniyle kısıtlandığını belirtiyor. Seçimlerin ardından yeni politikacıların tutumlarının nasıl şekilleneceği belirsizliğini korurken, şirketlerin enerji ihtiyacını karşılamak için nüfusun seyrek olduğu bölgelere veya Malezya gibi farklı ülkelere yöneldiği görülüyor. Elon Musk’ın seçim sonuçlarının ardından belirttiği gibi, tüm bu sınırlamalardan kaçmak isteyen teknoloji dünyası için uzaydaki veri merkezleri bile gelecekte cazip bir alternatif olarak masada durmaya devam ediyor.
Kaynaklar
- The backlash about data centers might really just be about electricity (technologyreview.com)
Bu yazı, yukarıdaki kaynaktan yapay zekâ yardımıyla Türkçe olarak derlenmiş bir özettir. Ayrıntılar ve resmi bilgi için kaynağa başvurun.
